Jan Toorop - De biecht

Het kunstwerk staat officieel bekend onder de titel "Heil. Paterke van Hasselt" (Heilig Paterke van Hasselt). Hoewel het door de voorstelling van de zegenende monnik en de knielende figuur logischerwijs vaak "De Biecht" wordt genoemd, verwijst de tekst linksboven ("Heil: Paterke van Hasselt") direct naar de centrale figuur: de bekende Vlaamse minderbroeder Valentinus Paquay.
Hier is de achtergrondinformatie over dit werk, de context en de betekenis:
1. De Voorstelling: Wie is het "Paterke"?
De monnik op de tekening is Pater Valentinus Paquay (1828–1905), in de volksmond bekend als het "Heilig Paterke van Hasselt".
• Achtergrond: Hij was een Franciscaan die in Hasselt (België) woonde en enorm populair was onder de bevolking.
• Relatie tot "De Biecht": Pater Valentinus stond bekend om zijn "gave der profetie" en het lezen van gewetens. Mensen kwamen van heinde en verre om bij hem te biechten, omdat hij naar verluidt de zonden van de biechteling al wist voordat ze werden uitgesproken. Dit verklaart waarom dit werk in de volksmond "De Biecht" wordt genoemd; het toont waarschijnlijk een moment van absolutie of zegening na de biecht.
• De knielende figuur: De persoon op de voorgrond wordt in beschrijvingen vaak aangeduid als een "biddend kind" of een "jonge vrouw/penitent" die steun zoekt bij de pater.
2. Context van de Kunstenaar: Jan Toorop (1927)
Dit werk is gemaakt in 1927, slechts een jaar voor het overlijden van Jan Toorop (1858–1928). Deze periode in zijn leven wordt gekenmerkt door twee belangrijke factoren:
• Diep Religieus: Toorop bekeerde zich in 1905 tot het katholicisme. In zijn latere jaren werd zijn werk bijna uitsluitend religieus van aard. Zijn stijl veranderde van de zwierige Art Nouveau (slaoliestijl) naar een strakkere, meer lineaire en geometrische stijl, die ook in dit portret zichtbaar is (zie de hoekige lijnen in de pij van de monnik).
• Fysiek Lijden: In 1927 was Toorop fysiek al erg verzwakt en zat hij in een rolstoel (zijn linkerbeen was verlamd). Hij zocht in deze tijd veel troost in zijn geloof en beeldde vaak heiligen en geestelijken af.
3. Onderdeel van een groter geheel: "Het Offer"
Het is interessant om te weten dat deze afbeelding nauw verwant is aan een groter, complexer werk van Toorop uit hetzelfde jaar, getiteld "Het Offer" (ook wel Religieuze Lithografie genoemd).
• Op dat grote werk staan meerdere figuren op een rij, waaronder Paus Pius XI, Benito Mussolini (die in die tijd door sommigen in katholieke kringen nog werd gezien als een beschermer van de kerk na het Verdrag van Lateranen), Jan Toorop zelf, en dus ook Paterke van Hasselt.
• Dit is waarschijnlijk een zelfstandige litho (steendruk) die focust op dit specifieke, intieme detail van de pater en het kind. Omdat Toorop in 1927 al erg ziek was, werden zijn tekeningen vaak direct als lithografie uitgebracht om ze breder te kunnen verspreiden onder gelovigen.